Konka hipertrofisi, burun yan duvarındaki konkaların kalıcı büyümesiyle oluşan ve halk arasında burun eti büyümesi denen tıkanıklık nedenidir. İstanbul Bahçelievler'de muayene eden kulak burun boğaz uzmanı Op. Dr. Süleyman Kumbasar, büyümenin mukozadan mı kemikten mi kaynaklandığını endoskopi ve dekonjestan testiyle ayırt eder. Tedavi alerji gibi nedenlerin kontrolüyle başlar; yeterli yanıt alınamazsa radyofrekans veya cerrahi küçültme, konkanın doğal işlevi korunarak uygulanır.
Konka hipertrofisi nedir?
Konka hipertrofisi, burun yan duvarındaki konkaların kalıcı olarak büyümesi ve hava yolunu daraltmasıdır. Konkalar, solunan havayı ısıtan, nemlendiren ve süzen, üzeri mukozayla kaplı kabarık yapılardır; tıkanıklıkta en sık rol oynayan alt konkadır. Halk arasında burun eti büyümesi olarak bilinir ve çocuklarda görülen geniz eti ile karıştırılmamalıdır.
Konkalar gün içinde doğal olarak bir şişip bir küçülür; bu nedenle tıkanıklığın taraf değiştirmesi normaldir. Hipertrofide ise şişlik kalıcı hâle gelir ve iki tarafta birden belirgin tıkanıklık yapabilir.
Konka büyümesinin nedenleri nelerdir?
Konka büyümesi çoğu zaman altta yatan başka bir durumun sonucudur:
- Alerjik rinit: alerjene maruz kalan mukozanın tekrarlayan şişmesi
- Alerjik olmayan rinit: sıcak-soğuk değişimi, koku, duman gibi uyaranlara aşırı duyarlılık
- Septum deviasyonu: eğriliğin karşı tarafındaki geniş boşlukta konkanın uyum amacıyla büyümesi
- Şişlik giderici burun spreylerinin günlerce, haftalarca kullanılması (ilaca bağlı rinit)
- Gebelik gibi hormonal değişiklikler ve çevresel tahriş edici maddeler
Belirtileri nelerdir?
Ana belirti burun tıkanıklığıdır; sıklıkla yatınca artar ve taraf değiştirebilir. Ağızdan nefes alma, ağız kuruluğu, horlama, koku almada azalma, geniz akıntısı ve burun akıntısı eşlik edebilir. Bu belirtiler septum deviasyonu ve sinüs hastalıkları ile benzerdir; ayrım muayeneyle yapılır. Sık görülen nedenlerin karşılaştırması burun tıkanıklığının nedenleri yazısındadır.
Nasıl teşhis edilir?
Teşhis kulak burun boğaz muayenesiyle konur. Burun içi endoskopla incelenir ve dekonjestan testi yapılır: şişlik giderici uygulandıktan sonra konka belirgin küçülüyorsa büyüme ağırlıklı olarak mukozadan, küçülmüyorsa kemik yapıdan kaynaklanır. Bu ayrım tedavi seçimini belirler. Alerji şüphesinde alerji testleri, septum eğriliği varsa eğriliğin katkısı da değerlendirilir.
Konka hipertrofisi nasıl tedavi edilir?
Tedavi önce nedene yöneliktir. Alerjik rinitte alerjenden kaçınma ve hekim önerisiyle burun içi kortikosteroid spreyler ilk basamaktır. Şişlik giderici spreyler yalnızca birkaç gün kullanılmalıdır; uzun kullanım konkaların daha fazla şişmesine yol açabilir. Tuzlu su ile burun yıkama mukozayı rahatlatır.
İlaç tedavisine rağmen tıkanıklık sürüyorsa konka küçültme işlemleri değerlendirilir. Temel ilke konkayı tamamen almak değil, işlevini koruyarak hacmini azaltmaktır; aşırı küçültme burun kuruluğuna ve nefes alamama hissine yol açabilir.
Radyofrekans ile küçültme
İnce bir uçla konkanın iç dokusuna radyofrekans enerjisi verilir; yüzeydeki mukoza korunur. İşlem lokal anestezi altında, genellikle 15–20 dakikada yapılır ve çoğu hasta aynı gün günlük hayatına döner. Etkisi doku iyileştikçe birkaç hafta içinde ortaya çıkar.
Cerrahi küçültme
Kemik kaynaklı büyümede konka kemiği yana doğru kırılarak yer değiştirilebilir (lateralizasyon) veya mukozanın altından kemik ve doku kısmen alınabilir (submukozal rezeksiyon). Bu yöntemler genellikle genel anestezi altında ve çoğu zaman septoplastiyle aynı seansta uygulanır. Görünümle ilgili bir şikâyet de varsa burun estetiği ile birlikte planlanabilir.
Riskler nelerdir?
İlk haftalarda kabuklanma, hafif kanama, burun akıntısı ve geçici tıkanıklık artışı beklenen durumlardır. Nadiren uzun süren kuruluk ve kabuklanma görülebilir. Altta yatan alerji tedavi edilmezse konkalar zamanla yeniden şişebilir; bu nedenle işlemden sonra da nedene yönelik tedavi sürdürülür.
Ameliyat süreci
Lokal anestezi altında, genellikle 15–20 dakika. Çoğu hasta aynı gün günlük hayatına döner.
Genellikle genel anestezi altında; çoğu zaman septoplastiyle aynı seansta yapılır.
Radyofrekansta yatış gerekmez. Cerrahi küçültmede aynı gün veya ertesi gün taburculuk.
Radyofrekansta tampon kullanılmaz. Cerrahi küçültmede kullanılıp kullanılmayacağı ameliyat planına göre belirlenir.
İyileşme takvimi
Doku iyileşirken tıkanıklık geçici olarak artabilir; kabuklanma ve hafif akıntı olur. Tuzlu su ile burun yıkama önerilir.
Kabuklar azalır, nefes açılmaya başlar. Kontrol muayenesinde burun içi temizlenir.
Radyofrekansın etkisi belirginleşir; cerrahi küçültmede iç iyileşme büyük ölçüde tamamlanır.
Sonuç değerlendirilir. Alerji tedavisi gerekiyorsa sürdürülür.
Sık sorulan sorular
Konka ile geniz eti aynı şey mi?
Hayır. Konkalar burnun iki yan duvarında, herkeste bulunan yapılardır. Geniz eti (adenoid) ise burnun arkasında, genizde bulunan ve çoğunlukla çocuklarda büyüyen lenf dokusudur. İkisi de tıkanıklık yapabilir ama tedavileri farklıdır.
Burun açıcı sprey konka büyümesine yol açar mı?
Şişlik giderici (dekonjestan) spreyler birkaç günden uzun kullanıldığında etkisi azalır ve bırakıldığında konkalar daha fazla şişer. Bu döngü ilaca bağlı rinite ve kalıcı tıkanıklığa yol açabilir. Bu spreylerin kullanım süresi hekimle planlanmalıdır.
Konka küçültme ağrılı mı?
Radyofrekans lokal anestezi altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı genellikle sınırlıdır; sonrasında birkaç gün hafif sızlama ve tıkanıklık olabilir. Cerrahi küçültme genel anestezi altında yapılır ve sonrasındaki ağrı genellikle ağızdan alınan ilaçlarla kontrol edilir.
Konkalar tamamen alınır mı?
Hayır. Konkalar havayı ısıtma, nemlendirme ve süzme işlevi görür. Tamamen alınmaları burun kuruluğuna ve nefes alamama hissine yol açabileceği için yalnızca hacimleri azaltılır.
Konka küçültme septoplastiyle birlikte yapılabilir mi?
Uygun vakalarda evet. Septum eğriliği ve konka büyümesi birlikte tıkanıklık yapıyorsa iki işlem aynı seansta planlanabilir. Hangi işlemlerin gerektiği endoskopik muayeneyle belirlenir.
Alerjik rinit varsa konka küçültme yeterli olur mu?
Konka küçültme tıkanıklığı azaltabilir ama alerjinin kendisini tedavi etmez. Hapşırma, kaşıntı ve akıntı gibi alerji bulguları sürebilir ve alerji tedavisi yapılmazsa konkalar zamanla yeniden şişebilir. Bu nedenle alerji tedavisi işlemden sonra da sürdürülür.
İlgili hizmetler
Bu konudaki yazılar
Kaynaklar
- Han JK ve ark. Clinical Consensus Statement: Septoplasty with or without Inferior Turbinate Reduction. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2015.
- Seidman MD ve ark. Clinical Practice Guideline: Allergic Rhinitis. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2015.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekim tarafından verilir. Cerrahi ve girişimsel işlemlerin sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterir.