Geniz eti ve bademcikler, çocukluk döneminde büyüyerek burun tıkanıklığı, horlama, uykuda nefes durması ve tekrarlayan enfeksiyonlara yol açabilen lenf dokularıdır. İstanbul Bahçelievler'de muayene eden kulak burun boğaz uzmanı Op. Dr. Süleyman Kumbasar, ameliyat kararını kılavuz ölçütlerine göre verir: son bir yılda en az yedi belgelenmiş boğaz enfeksiyonu veya büyük bademciklere bağlı uykuda solunum bozukluğu gibi. Ameliyat ağız yoluyla yapılır; en önemli risk ilk gün ve 5–10. günlerde görülebilen kanamadır.
Geniz eti ve bademcik nedir?
Bademcikler (tonsiller) boğazın iki yanında, geniz eti (adenoid) ise burnun arka kısmında, genizde bulunan lenf dokularıdır. Ağız ve burun yoluyla giren mikroplara karşı bağışıklık sisteminin ilk savunma hattında yer alırlar. Genellikle 3–7 yaş arasında en büyük boyutlarına ulaşır, ergenlikle birlikte küçülürler. Geniz eti, burun yan duvarındaki konkalardan (burun eti) farklı bir yapıdır.
Büyüdüklerinde hangi belirtiler görülür?
Geniz eti büyümesi
- Burun tıkanıklığı, ağız açık uyuma ve ağızdan nefes alma
- Horlama ve uykuda nefes durması (bkz. horlama ve uyku apnesi)
- Genizden konuşma ve sürekli burun akıntısı
- Tekrarlayan orta kulak iltihabı veya kulakta sıvı birikmesine bağlı işitme azlığı (bkz. kulak enfeksiyonları)
Bademcik büyümesi ve iltihabı
- Sık tekrarlayan, ateşli boğaz enfeksiyonları
- Horlama, uykuda nefes durması ve huzursuz uyku
- Yutma güçlüğü ve yemek yemede yavaşlık
- Bademcik çevresinde apse gelişmesi
Ne zaman ameliyat gerekir?
Ameliyat kararı uluslararası kılavuzlardaki ölçütlere göre verilir. Bademcik ameliyatı (tonsillektomi) için başlıca durumlar şunlardır:
- Belgelenmiş boğaz enfeksiyonu sayısının son bir yılda en az yedi, son iki yılın her birinde en az beş veya son üç yılın her birinde en az üç olması. Daha az sayıda enfeksiyonda izlem önerilir.
- Büyük bademciklere bağlı uykuda solunum bozukluğu: horlama ve nefes durmasıyla birlikte davranış, okul başarısı veya büyümede etkilenme
- Tekrarlayan bademcik çevresi apsesi
Geniz eti ameliyatı (adenoidektomi) ise belirgin burun tıkanıklığına yol açan büyümede, tekrarlayan geniz enfeksiyonlarında ve kulak tüpü gerektiren çocuklarda uygun yaşta değerlendirilir. Op. Dr. Süleyman Kumbasar kararı muayene, enfeksiyon kayıtları ve gerekirse işitme ve uyku testleriyle birlikte verir. Çocuklarda görülen diğer kulak burun boğaz sorunları çocuk KBB sayfasında özetlenmiştir.
Ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında, ağız yoluyla yapılır; dışarıda kesi yoktur. Geniz eti genizden temizlenir; bademcikler ise kapsülleriyle birlikte tamamen veya seçilmiş vakalarda kısmen alınır. Kulakta sıvı varsa aynı anestezide kulak tüpü takılabilir. Küçük yaştaki ve uyku apnesi olan çocuklar ameliyattan sonra bir gece hastanede izlenebilir.
Yetişkinlerde bademcik ameliyatı
Yetişkinlerde de tekrarlayan bademcik iltihabı, bademcik çevresi apsesi, uyku apnesine katkıda bulunan büyük bademcikler ve tedaviye rağmen süren bademcik taşları ameliyat nedeni olabilir. Yetişkinlerde iyileşme dönemi genellikle çocuklara göre daha ağrılıdır.
Riskler nelerdir?
En önemli risk kanamadır: ameliyattan sonraki ilk 24 saatte veya kabukların düştüğü 5–10. günlerde görülebilir. Ağızdan kan gelmesi durumunda vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır. Bunun dışında boğaz ve kulak ağrısı, yetersiz sıvı alımına bağlı halsizlik, geçici genizden konuşma ve anesteziye bağlı riskler bulunur. Riskler ameliyat öncesi görüşmede anlatılır ve yazılı onam alınır.
Ameliyat süreci
Genel anestezi. Ameliyat öncesi kan tetkikleri ve anestezi değerlendirmesi yapılır.
Genellikle 30–60 dakika; kulak tüpü eklendiğinde birkaç dakika uzar.
Çoğu hasta aynı gün taburcu edilir; küçük yaştaki ve uyku apnesi olan çocuklar bir gece izlenebilir.
Ağrı için hekimin önerdiği parasetamol veya ibuprofen kullanılır; kodein içeren ilaçlar 12 yaş altında kullanılmaz.
İyileşme takvimi
Boğaz ağrısı ve yutkunurken kulağa yansıyan ağrı olur. Bol sıvı alınması önemlidir; ılık ve yumuşak gıdalar tercih edilir.
Bademcik yatağında beyaz kabuklar oluşur, bu normaldir. Kabuklar düşerken ağrı bir süre artabilir; kanama riski bu dönemde de sürer.
Ağrı belirgin azalır; çoğu çocuk okula, yetişkinler işe döner.
Bademcik yatağı büyük ölçüde iyileşir; normal beslenmeye ve spora dönülür.
Sık sorulan sorular
Geniz eti ve bademcik alınınca bağışıklık zayıflar mı?
Bu dokular bağışıklık sisteminin bir parçasıdır, ancak vücutta pek çok başka lenf dokusu aynı görevi sürdürür. Çalışmalarda ameliyat sonrası bağışıklıkta anlamlı ve kalıcı bir zayıflama gösterilmemiştir.
Geniz eti ameliyattan sonra tekrar büyür mü?
Geniz etinden geride kalan küçük doku parçaları nadiren yeniden büyüyerek şikâyetlere yol açabilir. Bu durum özellikle çok küçük yaşta yapılan ameliyatlarda görülebilir.
Bademcik ameliyatı kaç yaşında yapılabilir?
Kesin bir yaş sınırı yoktur; karar ameliyat nedenine göre verilir. Uykuda solunum bozukluğu olan küçük çocuklarda daha erken yaşta ameliyat gerekebilir. Çok küçük yaştaki çocuklar ameliyattan sonra hastanede bir gece izlenir.
Ameliyattan sonra ne yenir?
İlk günlerde bol sıvı, ılık çorba, yoğurt, puding ve muhallebi gibi yumuşak gıdalar tercih edilir. Sert, kıtır, çok sıcak ve asitli yiyeceklerden yaklaşık iki hafta kaçınılır. Yeterli sıvı alınması iyileşme için en önemli noktadır.
Ameliyattan sonra kanama olursa ne yapılmalı?
Ağızdan taze kan gelmesi veya kan tükürülmesi durumunda vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır. Kanama en sık ilk 24 saatte ve kabukların düştüğü 5–10. günlerde görülür.
Yetişkinlerde bademcik ameliyatı daha mı ağrılı?
Genellikle evet. Yetişkinlerde iyileşme dönemindeki ağrı çocuklara göre daha belirgindir ve işe dönüş 10–14 gün sürebilir.
İlgili hizmetler
Bu konudaki yazılar
Kaynaklar
- Mitchell RB ve ark. Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2019.
- Rosenfeld RM ve ark. Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2016.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekim tarafından verilir. Cerrahi ve girişimsel işlemlerin sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterir.