Burun Tıkanıklığının Sık Görülen Nedenleri

Burun tıkanıklığı tek başına bir hastalık değil, farklı nedenlerin ortak belirtisidir. Bir soğuk algınlığı sırasında birkaç gün süren tıkanıklık genellikle kendiliğinden geçer. Haftalarca ya da aylarca süren, uykuyu ve günlük yaşamı etkileyen tıkanıklıkta ise altta yatan nedenin bulunması gerekir.

Yapısal nedenler

Burnun iç yapısındaki daralmalar hava akımını mekanik olarak engeller. Bu tür tıkanıklık genellikle süreklidir ve çoğu zaman bir tarafta daha belirgindir.

• Septum deviasyonu: burnu ikiye ayıran bölmenin eğriliği
• Konka hipertrofisi: burun yan duvarındaki konkaların kalıcı olarak büyümesi
• İç burun kapakçığı darlığı: burun kanadının iç kısmındaki dar bölgenin, nefes alırken içe doğru çökmesi
• Geçirilmiş burun travması veya önceki burun ameliyatlarına bağlı değişiklikler

Alerjik ve iltihabi nedenler

• Alerjik rinit: polen, ev tozu akarı veya hayvan tüyü gibi etkenlerle ortaya çıkan hapşırık, kaşıntı, sulu akıntı ve tıkanıklık
• Alerjik olmayan rinit: sıcaklık değişimi, keskin kokular veya duman gibi uyaranlarla tetiklenen akıntı ve tıkanıklık
• Sinüzit: sinüslerin iltihabı; yüzde basınç hissi, koyu akıntı ve koku almada azalma eşlik edebilir
• Burun polipleri: burun ve sinüs mukozasından gelişen, iyi huylu, yumuşak dokular; koku kaybı sık eşlik eder

İlaç kaynaklı tıkanıklık

Burun açıcı (dekonjestan) spreyler kısa süreli kullanımda rahatlatır. Birkaç günden uzun kullanıldığında ise etkisi geçtikçe tıkanıklık daha şiddetli geri gelebilir ve spreye bağımlılık gelişebilir. Bu duruma ilaç kaynaklı rinit denir. Spreyin bırakılması ve altta yatan nedenin tedavi edilmesi gerekir; bu süreç hekim kontrolünde planlanır.

Çocuklarda sık görülen nedenler

Çocuklarda en sık neden geniz eti büyümesidir; ağızdan nefes alma, horlama ve uykuda nefes durması eşlik edebilir. Tek taraflı, kötü kokulu akıntıda burun içine kaçmış bir yabancı cisim de akla gelmelidir.

Ayırt etmeye yardımcı ipuçları

• Hep aynı tarafta, mevsimden bağımsız tıkanıklık: daha çok yapısal bir nedeni düşündürür.
• Hapşırık, kaşıntı ve sulu akıntıyla birlikte, belirli mevsimlerde artan tıkanıklık: alerjiyi düşündürür.
• Koku almada azalma, koyu akıntı ve yüzde basınç hissi: sinüzit ya da polipleri düşündürür.
• Tek taraflı, kanlı veya kötü kokulu akıntı: muayenenin ertelenmemesi gereken bir durumdur.

Bu ipuçları yalnızca yön gösterir; birden fazla neden çoğu zaman bir arada bulunur. Örneğin septum eğriliği olan birinde alerjik rinit de tıkanıklığı artırabilir.

Muayenede neler yapılır?

Şikâyetin süresi ve özellikleri sorulduktan sonra burun içi ışıkla ve endoskopla incelenir. Septum, konkalar, iç burun kapakçığı ve burnun arka bölümü bu incelemede değerlendirilir. Alerjiden şüphelenilirse alerji testi, sinüs hastalığından şüphelenilirse tomografi istenebilir.

Tedavi nedene göre değişir

Alerjik ve iltihabi nedenlerde ilaç tedavisi ve alerjenden korunma ön plandadır. Septum eğriliği, kalıcı konka büyümesi gibi yapısal nedenlerde ilaçlar şikâyeti hafifletebilir ama yapıyı düzeltmez; bu durumda septoplasti ve konka küçültme gündeme gelir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen sinüzit ve poliplerde endoskopik sinüs cerrahisi değerlendirilir.

Konuyla ilgili yazılar

• Burun Eğriliği Nasıl Anlaşılır? Belirtiler ve Muayene
• Burun Estetiği ile Septorinoplasti Arasındaki Fark

Kaynaklar

• Seidman MD ve ark. Clinical Practice Guideline: Allergic Rhinitis. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2015.
• Rosenfeld RM ve ark. Clinical Practice Guideline (Update): Adult Sinusitis. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2015.
• Han JK ve ark. Clinical Consensus Statement: Septoplasty with or without Inferior Turbinate Reduction. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2015.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayeneden sonra hekim tarafından verilir; cerrahi işlemlerin sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterir.