Kulak enfeksiyonları; akut orta kulak iltihabı, kulakta sıvı birikmesi, dış kulak yolu iltihabı ve kronik orta kulak iltihabı olarak ayrılır ve en sık beş yaş altındaki çocuklarda görülür. İstanbul Bahçelievler'de muayene eden kulak burun boğaz uzmanı Op. Dr. Süleyman Kumbasar, kulak zarını muayene ederek iltihabın türünü belirler ve gerektiğinde işitme testi ister. Kulaktaki sıvının çoğu üç ay içinde kendiliğinden düzelir; süren ve işitmeyi etkileyen vakalarda kulak tüpü değerlendirilir.
Kulak enfeksiyonu nedir?
Kulak enfeksiyonu, kulağın farklı bölümlerinde gelişebilen iltihaplardır. En sık görülen türleri şunlardır:
- Akut orta kulak iltihabı (akut otitis media): kulak zarının arkasındaki orta kulakta ani gelişen, ağrılı ve çoğu zaman ateşli iltihap
- Kulakta sıvı birikmesi (seröz otit): orta kulakta ağrısız sıvı toplanması; işitme azlığı yapar
- Dış kulak yolu iltihabı: kulak kanalının cildinde gelişen, yüzme sonrası sık görülen ağrılı iltihap
- Kronik orta kulak iltihabı: kulak zarında delikle birlikte tekrarlayan akıntı
Çocuklarda neden daha sık görülür?
Orta kulağı genize bağlayan östaki borusu çocuklarda daha kısa ve daha yatay olduğu için soğuk algınlığı sırasında kolayca tıkanır. Büyük geniz eti, kreşe gitme, sigara dumanına maruz kalma ve biberonla yatarak beslenme riski artırır. Orta kulak iltihabı en sık beş yaş altındaki çocuklarda görülür.
Belirtileri nelerdir?
Akut orta kulak iltihabında kulak ağrısı, ateş, huzursuzluk, kulağı çekiştirme ve uyku bozukluğu görülür; kulak zarı delinirse kulaktan akıntı gelir ve ağrı azalabilir. Kulakta sıvı birikmesi ise çoğu zaman ağrısızdır: seslenildiğinde geç tepki verme, televizyon sesini açma, dikkat dağınıklığı ve konuşmada gecikme ilk işaretler olabilir.
Nasıl tedavi edilir?
Akut orta kulak iltihabında önce ağrı kontrol altına alınır. Çocuğun yaşına ve bulguların şiddetine göre antibiyotik başlanabilir ya da hafif vakalarda 48–72 saat izlenebilir; karar muayenede kulak zarının görünümüne göre verilir.
Kulakta sıvı birikmesinin çoğu üç ay içinde kendiliğinden düzelir; bu dönemde izlem önerilir. Kılavuzlar bu durumda antibiyotik, kortizon, alerji ilacı veya burun açıcıların rutin olarak kullanılmasını önermez. Üç aydan uzun süren sıvıda işitme testi yapılır ve tedavi buna göre planlanır.
Kulak tüpü (ventilasyon tüpü)
İki kulakta üç aydan uzun süren ve işitmeyi etkileyen sıvı birikmesinde veya muayenede sıvının sürdüğü tekrarlayan akut orta kulak iltihabında kulak tüpü değerlendirilir. Kulak zarına yapılan küçük bir açıklıktan sıvı boşaltılır ve orta kulağın havalanmasını sağlayan küçük bir tüp yerleştirilir. Tüp genellikle 6–18 ay içinde kendiliğinden düşer ve zar kapanır. Tekrar tüp gereken 4 yaş ve üzerindeki çocuklarda geniz eti ameliyatı da birlikte değerlendirilebilir.
Yetişkinlerde kulak enfeksiyonları
Yetişkinlerde en sık dış kulak yolu iltihabı görülür; tedavisinde ilk basamak kulak damlalarıdır. Pamuklu çubukla kulak temizliği kulak kanalının cildini tahriş ederek bu iltihabı kolaylaştırır. Yetişkinde tek taraflı ve uzun süren kulakta sıvı birikmesi varsa genizin endoskopla incelenmesi gerekir; diğer kulak, burun ve boğaz şikâyetleri KBB hastalıkları sayfasında yer alır. Kulak zarında delik ve tekrarlayan akıntı olan kronik iltihaplarda cerrahi onarım gündeme gelebilir.
Hangi durumlar acildir?
- Kulak arkasında şişlik, kızarıklık ve kulağın öne doğru itilmesi
- Yüzün bir tarafında kas güçsüzlüğü veya ağız kayması
- Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği veya bilinç bulanıklığı
- Ani gelişen işitme kaybı ya da şiddetli baş dönmesi
Bu bulgularda vakit kaybetmeden acil servise veya kulak burun boğaz uzmanına başvurulmalıdır. Çocuklarda kulakla ilgili diğer başlıklar çocuk KBB sayfasındadır.
Ameliyat süreci
Kulak tüpü takılması; kulak zarına küçük bir açıklık yapılarak sıvı boşaltılır ve tüp yerleştirilir.
Çocuklarda kısa süreli genel anestezi; yetişkinlerde çoğu zaman lokal anestezi.
İki kulak için genellikle 10–20 dakika; geniz eti ameliyatı eklendiğinde süre uzar.
Aynı gün taburculuk.
Tüp genellikle 6–18 ay içinde kendiliğinden düşer; zar çoğunlukla kendiliğinden kapanır.
İyileşme takvimi
Kulaktan hafif, kanlı veya sulu akıntı olabilir; gerekirse kulak damlası önerilir.
İlk kontrolde tüplerin yerinde ve açık olduğu, işitmenin düzeldiği değerlendirilir.
Tüp düşene kadar yaklaşık 6 ayda bir kontrol yapılır. Kulaktan akıntı gelirse damla tedavisi uygulanır.
Kulak zarının kapandığı ve kulakta yeniden sıvı birikmediği kontrol edilir.
Sık sorulan sorular
Kulağa su kaçması iltihaba yol açar mı?
Sağlam kulak zarında banyo suyu orta kulak iltihabına yol açmaz. Sık yüzenlerde kulak kanalında kalan su dış kulak yolu iltihabını kolaylaştırabilir; yüzme sonrası kulağın kurulanması yeterlidir.
Kulak tüpü takılan çocuk yüzebilir mi?
Kılavuzlar, kulak tüpü olan çocuklarda yüzme ve banyo sırasında rutin olarak kulak tıkacı kullanılmasını gerekli görmez. Göl gibi kirli sularda veya suyun altına derin dalışta koruma önerilebilir; karar kontrol muayenesinde verilir.
Kulak enfeksiyonu kalıcı işitme kaybı yapar mı?
Orta kulak iltihabı ve kulakta sıvı birikmesine bağlı işitme azlığı çoğu zaman geçicidir ve iyileşmeyle düzelir. Tekrarlayan ve uzun süren iltihaplar ise kulak zarında ve orta kulakta kalıcı hasara yol açabilir; bu nedenle süren vakalar takip edilir.
Orta kulak iltihabında antibiyotik her zaman gerekli mi?
Hayır. Yaşı büyük ve bulguları hafif olan çocuklarda 48–72 saat izlem bir seçenektir. İki yaş altındaki çocuklarda, şiddetli ağrı ve yüksek ateşte veya kulak akıntısında antibiyotik daha sık başlanır.
Kulak tüpü kalıcı mıdır?
Hayır. Tüpler genellikle 6–18 ay içinde kendiliğinden düşer. Uzun süre düşmeyen tüpler gerekirse kontrol muayenesinde çıkarılır.
Kulak temizliği için pamuklu çubuk kullanılmalı mı?
Kulak kiri kulak kanalını koruyan doğal bir salgıdır ve kanal kendini temizler. Pamuklu çubuk kiri içeri itebilir ve kanal cildini tahriş ederek iltihaba zemin hazırlayabilir. Kulak tıkanıklığı varsa temizlik muayenede yapılır.
İlgili hizmetler
Kaynaklar
- Lieberthal AS ve ark. The diagnosis and management of acute otitis media. Pediatrics, 2013.
- Rosenfeld RM ve ark. Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2016.
- Rosenfeld RM ve ark. Clinical Practice Guideline: Tympanostomy Tubes in Children (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2022.
- Rosenfeld RM ve ark. Clinical practice guideline: acute otitis externa. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2014.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekim tarafından verilir. Cerrahi ve girişimsel işlemlerin sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterir.